Langdurig ziek zijn is geen keuze. Het is een voortdurend balanceren tussen wat je lichaam nog kan en wat de samenleving van je verwacht. In België lijkt dat evenwicht de laatste jaren steeds meer te verschuiven richting controle, activering en wantrouwen. Alsof ziekte een tijdelijk misverstand is dat met voldoende druk vanzelf oplost. Alsof het leven maakbaar is. Alsof je alles zelf in de hand hebt.
Activeren als toverwoord
De federale regering zet sterk in op de “activering” van langdurig zieken. Op papier klinkt dat positief: mensen begeleiden richting aangepast werk, hen niet laten verdwijnen in hun verduisterde slaapkamer. In de praktijk voelt het voor velen als een permanente evaluatie van hun bestaansrecht.
Langdurig zieken worden steeds vaker gezien als een onbenut arbeidspotentieel. Niet als mensen met grillige lichamen, onvoorspelbare energie en dagen die niet netjes in een Excel-kolom passen. Activering wordt zo minder een aanbod en meer een verwachting.
Jaarlijkse oproepingen: bewijzen dat je nog ziek bent
Een van de meest voelbare veranderingen wordt de jaarlijkse oproeping voor medische evaluatie. Elk jaar opnieuw moet je aantonen dat je nog steeds ziek bent. Alsof chronische aandoeningen spontaan zouden oplossen wanneer ze lang genoeg genegeerd worden.
Die “fysieke oproepingen” brengen stress met zich mee. Niet alleen praktisch, maar existentieel: je ziekte wordt herleid tot een dossier dat opnieuw moet worden geëvalueerd en goedgekeurd. Wie niet goed kan communiceren, wie cognitieve klachten heeft, wie angstig is, valt hier extra uit de boot.
Elk jaar opnieuw zou je moeten de nodige verslagen van artsen bij elkaar zoeken, terwijl je gezondheidstoestand vaak niet verandert. Elke keer weer één of meerdere doktersbezoeken extra, telkens weer je artsen moeten vragen of ze een verslag willen opmaken. Want als je geen verslag hebt, ga je nóg zenuwachtiger naar die controlearts.
Attesten als ritueel van wantrouwen
Daarbovenop komt de verplichting om attesten telkens opnieuw te laten vernieuwen. Alsof de arts plots zou zeggen: “Gefeliciteerd, uw chronische aandoening hield deze maand plots op te bestaan.”
Het voelt als een ritueel van wantrouwen. Tijd en energie die naar zorg zouden moeten gaan, verdwijnen in administratie. Voor patiënten én artsen. Artsen, vertrouwenspersonen, die je daarnaast zou moeten verklikken als ze zouden frauderen. Wie niet verklikt, is medeplichtig en ook strafbaar. Waar gaat dit in hemelsnaam naartoe?
Het remgeld: kleine bedragen, grote symboliek
Dan is er het aangekondigde remgeld van 2 euro per doosje medicatie. Op papier een beperkt bedrag. In het echte leven, voor mensen die meerdere geneesmiddelen nodig hebben, tikt het aan.
Belangrijker nog is het signaal: ziek zijn mag, maar het moet liefst niet te veel kosten. Medicatie wordt zo niet langer een noodzaak, maar iets waar je moreel op afgerekend wordt.
Woorden doen ertoe
Minister Vandenbroucke haalde recent uit naar het gebruik van bepaalde medicatie, onder andere maagzuurremmers, met de suggestie dat mensen “pilletjes slikken als snoepjes”.
Taal is nooit neutraal. Wanneer beleidsmakers spreken over “overconsumptie” en “misbruik”, sijpelt dat door in hoe langdurig zieken bekeken worden: als verdachten in plaats van patiënten.
Het probleem is niet dat er gekeken wordt naar gepast medicatiegebruik. Het probleem is de toon. Die maakt van ziekte een morele fout. Die voelt beledigend aan.
Als ik mijn eigen verhaal als voorbeeld mag nemen: na mijn bestraling heb ik jaren gesukkeld met mijn maag en slokdarm. Dat ongemak werd heel traag steeds groter, maar ik stelde een bezoek aan de gastro-enteroloog uit omdat ik weinig zin had in de onderzoeken. Tot het niet meer houdbaar was. Bleek dat mijn slokdarm en maag heel zwaar ontstoken waren, hoogstwaarschijnlijk als gevolg van de bestraling die recht door mijn slokdarm ging. Daarvoor kreeg ik maagzuurremmers voorgeschreven. Ik heb een gruwelijke hekel aan die pillen, want ze zorgen voor een hongergevoel en ik heb sedert ik die pillen neem, mijn gewicht nog veel minder onder controle. Ik heb verschillende keren geprobeerd het gebruik ervan af te bouwen, maar het lukt gewoonweg niet. Slik ik die f*cking pillen als snoepjes? Euh nee, ik dacht het niet. Moet ik bestraft worden voor mijn gebruik ervan? Omdat het algemene verbruik ervan in België heel hoog ligt? Ik dacht het ook niet.
Leven onder een vergrootglas
Wat al deze maatregelen gemeen hebben, is dat ze langdurig zieken onder een vergrootglas leggen. Alsof rust, herstel en waardigheid privileges zijn die telkens opnieuw verdiend moeten worden.
Er wordt gesproken over activering, maar zelden over draagkracht. Over responsabilisering, maar weinig over vertrouwen. Over cijfers, nauwelijks over mensen.
Vele vrijwilligers en vrijgevige Vlamingen zamelden in de Warmste Week voor kerst geld in voor mensen die onzichtbaar ziek zijn. Enerzijds: blij met de aandacht. Anderzijds: de Warmste week klonk nog nooit zo fout. Die onzichtbaar zieke mensen worden opgejaagd en beschimpt, beschuldigd en gekleineerd. De politiek was nooit eerder zo weinig geïnteresseerd. Veel warme Vlaming is er niet meer te vinden, onze maatschappij wordt koud, ijskoud. Vooral voor de onderste laag van de bevolking.
Tot slot
Langdurig ziek zijn is geen identiteit die je kiest. Ons leven is niet maakbaar. Je hebt niet alles zelf in de hand. Langdurig ziek zijn is iets wat je draagt, elke dag opnieuw, vaak zonder applaus en zonder pauzeknop. In de marge, in de schaduw, onzichtbaar. In stilte. Een beleid dat dat vergeet, maakt het leven niet gezonder, enkel zwaarder.
Misschien begint echte activering niet met controle, maar met luisteren.
Ik sluit mij aan bij je laatste zin.
Stille groet,
Pijnlijk helder geschreven, warme groet en heel veel sterkte en veerkracht voor 2026 en alle jaren erna.
Je verwoordt het knap, goed doordacht en geargumenteetd, logisch en begripvol, je legt de vinger op de wonden, beoordeeld door mensen die het grote geluk hebben zonder wonden door het leven te mogen gaan.
Luisteren is broodnodig, want elke mens is anders, maar het eeuwige tekort aan geld, tijd en interesse spelen de hoofdrol.
Langdurig ziek zijn is beslist geen keuze. De negatieve visie en het beleid daarop voelen als stigmatisering en bestraffing. Economisch is er natuurlijk wel een probleem met het betaalbaar houden van de gezondheidszorg en de sociale voorzieningen. Een oplossing daarvoor weet ik niet.
Wat heb jij dit geweldig goed onder woorden weten te brengen!!
En ik hoef je niet te zeggen dat ik er heel veel in herken.
Wat hier meespeelt, is een groot wantrouwen tegenover zieke mensen. Alsof je je ziekte moet verantwoorden. Het toont een schrijnend gebrek aan empathie. Ik denk dan: dit zijn mensen die nooit echt met ziekte geconfronteerd zijn geweest, niet bij zichzelf en niet bij wie ze liefhebben. Het is hard. Het is gemeen.
Dikke knuffel.
Treurig, triest, ik heb er geen woorden voor.
bijzonder goed geformuleerd
een eenvoudige oplossing bestaat er allicht niet
In die zin zijn Nederland en België gelijk… zieke is een verdienmodel…
Terwijl zij die er totaal geen benul van hebben de regels bepalen en vooral vinden dat de zieken zich aanstellen en een last voor de werkende burger zijn… staan de zieken letterlijk en figuurlijk in de kou. En elke maand de keuze .. .betaal ik broodbeleg of slechts brood en mijn zorgkosten…
Dit stuk mag van mij in een krant komen. Ervaringsdeskundig zijn is in deze geen lachertje. Al wie langdurig ziek is zou indien gezondheid in de winkel te koop zou zijn, het schap leegkopen.
Dat die politici eens elders geld gaan zoeken, daar waar er overvloed is.
Met die laatste zin ben ik het helemaal eens.
In Nederland is zorg een verdienmodel. Artsen zijn geen ervaringsdeskundigen. Er zijn dingen die goed gaan, maar mijn ervaring is dat er vooral heel veel dingen fout gaan. En daarbij kijk ik niet alleen naar mezelf. Het is triest dat we zover gezakt zijn. Alsof ziek zijn een keuze is.
Dat iemand veel medicatie moet gebruiken en hierop wordt afgerekend is toch te triest voor woorden. Politici lijken hiermee te willen zeggen dat het je eigen schuld is. En wie gaan er allemaal in zo’n opmerking mee, wie wijzen er net als hun naar anderen zonder het verhaal achter de persoon te kennen. Zoiets is heel erg verdrietig.
Ik had het zelf niet beter kunnen zeggen. Je zou bijna hopen dat een van de verantwoordelijken voor deze onnozele regeltjes zelf een chronische ziekte krijgt en moet meedraaien in dit gedoe… Want nu beseffen ze het niet he, wat dit in concreto allemaal betekent.
Ik laat even in het midden dat er wel degelijk mensen zijn die misbruik maken van allerlei regels om zieke mensen van een inkomen te voorzien. Maar ook dié groep zou je niet uitbannen met extra controles, zij weten meestal prima hun verhaal aan te passen om niet uit de boot te vallen.
Maar we zouden toch aan moeten mogen nemen dat een flink aantal ziekte processen bekend genoeg zijn om die extra controles overbodig te maken. Je zou bijna denken dat die artsen niet voldoen kennis hebben van de medische wetenschap. Helaas is het overal de trend om de patiënt meer zelf te laten betalen. Dat kon wel eens méér zieke mensen tot gevolg hebben omdat mensen “zorg’ gaan mijden om de kosten. Maar de hotemetoten staan daar niet bij stil en kijken alleen naar wat het op de korte termijn oplevert.
Mijn zoonvertelde me gisteren over deze veranderingen in België. Triest voor degenen die – ongewild! en onvrijwillig! – chronisch ziek zijn
Treffend en goed geschreven. Wat een kortzichtig beleid. Dit gaat bovendien niks oplossen aan de problemen die er wel zijn en heel veel mensen die wel willen maar niet kunnen opzadelen met extra stress, wat het laatste is wat ze nodig hebben. Ik snap dit beleid echt niet. Ik sluit me ook aan bij je bemerkingen rond de warmste week, 1 week lang is iedereen solidair en daarna is het weer ieder voor zich en harde woorden… Spijtig is dat.